Koen Marichal

Enkele weken geleden werd Koen Marichal uitgenodigd om in de Commissie Onderwijs van het Vlaams Parlement zijn advies te geven over twee resoluties ter versterking van leiderschap van basisschooldirecteuren en hun leerkrachten. Het doel van de uitnodiging was het bespreken van twee resoluties die voorbereid waren door de SP.A. Om dit bezoek te laten bezinken, deelt hij zijn inzichten hier met ons en roept hij op om vooral je mening te geven.

Lang heb ik niet getwijfeld om op de uitnodiging in te gaan. Mijn inzet voor onderwijsleiderschap en het gevoel van erkenning haalden het snel van mijn onzekerheid over mijn meerwaarde in zo’n setting. Ik ben immers geen onderwijs-, noch een onderwijsvernieuwingsspecialist. Alles wat ik zou inbrengen kan om die reden gemakkelijk in diskrediet worden gebracht. Juist daarom besloot ik snel om het informeel aan te pakken, zonder PowerPointpresentatie en me te beperken tot enkele sleutelconcepten zoals ik die in de praktijk vanuit Antwerp Management School breng. Leiderschapsinzicht 14: “Stories go straight to the heart and the heart remembers.”

Mijn vaststellingen

  • Ten eerste wilde ik stellen dat leiderschap in het onderwijs volgens mij een upgrade nodig heeft. Leiderschap van sociale dynamieken en van verandering in de plaats van leiderschap van de status quo. En dat dit leiderschap niet vanzelf zou komen en een investeringsstrategie nodig heeft.
  • Ten tweede zie ik dat in veel organisaties vandaag horizontaal leiderschap oftewel gedeeld leiderschap hoog op de agenda staat. Vertaald naar het onderwijs betekent dat co-teaching, codirecteuren, teams, netwerken, schoolgemeenschappen aan belang winnen. Het gaat om leiderschap als een veelheid aan rollen en opdrachten die door een veelheid aan leiders -formeel of informeel- tijdelijk of vast kan worden opgenomen.
  • Ten derde denk ik dat scholengroepen ‘empowerment’ als kernwaarde dienen te hebben, wat betekent dat ze zich beperken tot het centraliseren van lastige, administratieve taken, ballast wegnemen in de scholen, inspraak organiseren voor een gedeelde visie maar vooral autonomie aanmoedigen.
  • Ten vierde wilde ik voorleggen dat het huidige beeld van de schoolleider eerder conservatief, stand alone en heroïsch is en dat een modern loopbaanbeleid met gepaste selectie, ontwikkeling en mobiliteit nodig is. Als gewezen HR-manager kan ik me daar iets bij voorstellen en ook hoe groot die opdracht is.
  • Ten vijfde dat directeurs in de verschillende netten wel opgeleid worden, maar die opleidingen geen hefbomen voor vernieuwing van het onderwijssysteem zijn. Ze leiden op tot transactioneel en pedagogisch leiderschap, niet tot katalysatoren van verandering en sociale dynamieken.

De commissiezitting

Eerst bracht Prof. dr. Marc Van den Brande de visie van de vier onderwijsverstrekkers. Als voorzitter van de Raad Basisonderwijs zorgde hij voor een zeer helder en evenwichtig betoog, niet in het minst door ook het positieve van het bestaande beleid te benadrukken. Alleen al de gedeelde aanpak van de vier koepels vond ik getuigen van ‘gedeeld leiderschap’. Vervolgens mochten de commissieleden vragen stellen. Elke fractie leverde netjes om de beurt vragen af, al dan niet doorspekt met preken voor de eigen kerk. Ze leken zeer goed voorbereid. Sommige vragen waren concreet, zoals het al dan niet handhaven van het idee “1 leerkracht voor 1 klas” of “als je moet kiezen waar je nu de weinige middelen in investeert, waarvoor zou je kiezen”. Andere vragen waren eerder torpedo’s op bestaande machtsevenwichten en belangen zoals het nut van de koepels in opleidingen van schoolleiders.

De onderwijsverstrekkers antwoordden eerst bij monde van Van den Brande en vervolgens nog eens elk om beurt. Niet elke vraag kreeg een antwoord en omgekeerd werd de eigen visie nog eens benadrukt. De tijd was half op. Daarna kwamen de vier vakbondsorganisaties aan bod. Ook zij brachten een gedeelde presentatie, maar wel met vier sprekers. Hun betogen waren vuriger en emotioneler. “Het is tijd voor actie. Armoede kan je niet herverdelen.”

Ook hierna kwam er een vragenronde. De vragen hadden nog meer politieke lading en de openheid om van elkaar te leren verdween al helemaal. Als je emoties zaait krijg je emoties terug. De tijd raakte helemaal op. Lieven Verkest en ikzelf werden gepolst of we op een tweede zitting zouden willen terugkomen. Verkest was er ook als buitenbeentje. Hij heeft in de pers getuigd over zijn directeurschap van een basisschool en was gevraagd als getuige. “Tja, prettig is het niet, maar mijn interesse blijft, dus ja” antwoordde ik, net als Verkest.

Leiderschap is overal

Heel de zitting werd live uitgezonden. Dat verhoogde de stellingenoorlog. De inhoudelijke standpunten, vragen en antwoorden waren er niet alleen voor de verzamelde groep, maar ook voor de achterban. Veel oprechte openheid in het debat was er niet en voor veel sprekers leek het een verplicht nummer of noodzakelijk kwaad. Afwezig zijn gaat niet, want dan komt de achterban in opstand. Aanwezig zijn helpt ook niet, want de veelstemmigheid wordt niet gedirigeerd naar een concrete uitkomst. Van een georganiseerd dovemansgesprek wordt niemand vrolijk.

Anderzijds, leiderschap is overal. Het dossier is ontzettend complex en de middelen zeer beperkt. Gaandeweg komt er uit de Toren van Babel toch eenstemmigheid en zal er een pact komen dat gedragen is door alle betrokken lichamen. In de scholen zijn er ondertussen talloze experimenten en creatieve oplossingen, zo heb ik ook ontdekt. In leiderschap telt immers ook “Look what snowflakes can do when they unite”. Als het pact er komt, zullen de mensen aan de basis denken “too little, too late!”, maar zo ontstaat maatschappelijke vernieuwing, op verschillende niveaus en nooit synchroon.

Input gezocht

Nu heb ik tot 22 februari de tijd om mijn input opnieuw te overdenken. Ik ben geneigd om de volgende zitting wel een presentatie te geven en van de gelegenheid gebruik te maken om de commissie het ABC van leiderschap en management mee te geven. Ik wil de commissiezittingen gebruiken als een case om leiderschap zoals wij het ontwikkelen te bespreken. Of misschien kies ik toch voor de bescheiden, informele aanpak om de stellingenoorlog te ontregelen. Ik zie nog wel.

Wel wil ik deze keer wel mijn achterban mobiliseren. Ik sta sterker als ik spreek uit naam van. Bij deze. Iedereen met concrete, onderbouwde ideeën over leiderschap in het onderwijs: laat het me weten. Ik bundel ze en maak er een inspirerend verhaal over leiderschap in het onderwijs. Wordt vervolgd.

Maak deel uit van de achterban: deel jouw inzichten met Koen!

Topics: Leadership

Reacties